Tadeusz Kusiak, Przyroda Sudetów Zachodnich 2001, t.4, s. 99–100

Obserwacje ziemiórki pleniówki
Sciara militaris Nowicki 1868
(Diptera:Sciaridae) w Karkonoszach

Sciara militaris należy do owadów, których biologia nie jest jeszcze w pełni poznana. Przez długie lata nie wyjaśnione dotąd zjawisko gromadzenia się larw tego owada w gigantyczne korowody, i ich wędrówka jako legendarnego węża, uważane były za zwiastun wojen i klęsk. Pierwszą informację o tym odnotowały kroniki w 1603 roku na Śląsku, a następnie w Saksonii, Turyngii i w Hanowerze. Wojna trzydziestoletnia (1618–1648), która spowodowała na tych obszarach katastrofalne zniszczenia, wersję tę jakoby potwierdziła. W XIX wieku „wędrujące węże”, które jeszcze wtedy powszechnie uważano jako jednolite organizmy, spotykano już rzadziej, ale jeszcze niemal corocznie. Profesor Maksymilian Siła-Nowicki z Uniwersytetu Jagiellońskiego obserwował w dniu 26.07.1865 roku w Tatrach między Smokowcem a Łomnicą „wijące się węże” zwane przez górali pleniem. Trzy lata później opisał te owady jako Sciara militaris (Nowicki, 1868).

Po drugiej wojnie światowej dokonano w Polsce 42 obserwacji plenia (Zub i Wajrak 2001). Najwięcej z nich pochodzi z Puszczy Białowieskiej, Bagien Biebrzańskich oraz z Tatr, Pienin i Bieszczadów. Jedyna dotychczas obserwacja plenia w Sudetach pochodzi z Jedliny Zdroju w Górach Wałbrzyskich w roku 1990. Muchówki należące do rodziny Sciaridae są pospolitymi mieszkańcami ściółki leśnej. Żywią się szczątkami roślinnymi, powstającymi w środowisku leśnym, głównie z opadłych liści. W pewnych niewyjaśnionych dotąd okolicznościach ich larwy gromadzą się i wychodzą na powierzchnię. Otaczają się śluzem i formują kolumnę w postaci „węża” o długości od 20 cm do ponad 5 m, a nawet 15 m (Stresemann 1986) i szerokości dochodzącej do 15 cm. Uszkodzony lub przejechany korowód jest szybko uzupełniany. Po pewnym czasie wolno pełzający „wąż” znika pod ziemią, najprawdopodobniej w celu znalezienia odpowiedniego miejsca do przepoczwarzenia się larw.

Na początku lipca 1986 roku około godziny 750 w Karkonoszach, na leśnej asfaltowej drodze w okolicy cmentarza komunalnego w Karpaczu, w oddziale 267f Nadleśnictwa Śnieżka (około 670 m n.p.m.), zauważyłem z odległości około 20 m obiekt przypominający szarą wstęgę rozciągniętą pomiędzy lasem a środkiem drogi. Był to pleń wychodzący z lasu świerkowego z domieszką buka, brzozy i sosny. Miał on długość ponad 5 m i szerokość około 15 cm (fot.1).

Następna obserwacja plenia, również w Karkonoszach, miała miejsce w sierpniu 1988 roku, na szlaku turystycznym, w okolicy Stacji Ekologicznej w Karpaczu, w oddziale 31a Karkonoskiego Parku Narodowego (około 690 m n.p.m.) (fot.2). Ścieżka, jaką się on poruszał, prowadziła przez nie użytkowane łąki, powyżej których rósł las świerkowy z domieszką buka. Tym razem pleń był o wiele mniejszy. Miał 1,5 m długości i 4 cm szerokości.

Pleń - fot.J.Michałek Fot. 2. Pleń Sciara militaris Nowicki 1868., VIII 1988 Karkonosze, oddz. 31 a, Karkonoski Park Narodowy (fot. J.Michałek)

Literatura



Beobachtungen an der Heerwurm-Trauermücke Sciara militaris Nowicki 1868 (Diptera: Sciaridae) im Riesengebirge

Zusammenfassung

In den Jahren 1986 und 1988 beobachtete der Verfasser im Riesengebirge je einmal wandernde Larvenzüge der Heerwurm-Trauermücke Sciara militaris (= Lycoria militaris).

Die Larven dieser Trauermücke wanderten in ungeheuren Mengen in bandförmigen Formationen von etwa 1,5 m Länge bzw. 5,0 m Länge und einer Breite bis zu 15 cm über den Waldboden, wahrscheinlich auf der Suche nach einem geeigneten Verpuppungsort. Diese auffällige, aber relativ selten notierte Erscheinung wurde jeweils am Rande eines Fichtenbestandes mit Beimischungen von Rotbuchen in einer Höhenlage von etwa 700 m beobachtet.

Pozorování smutníce Sciara militaris Nowicki 1868 (Diptera: Sciaridae) v Krkonoších

Souhrn

Autor příspěvku dvakrát (v letech 1986 a 1988) pozoroval v Krkonoších hromadné stěhováni larev drobných much smutníc Sciara militaris. Tento zřídka udávaný druh vytváří až několikametrové „průvody“ masy larev. Tito „hadi“ měli přes 5 m a asi 1,5 m délky. Pozorování se uskutečnila poblíž smrkového porostu s příměsí buku v nadmořské výšce asi 700 m n.




Artykuł zamieszczono za zgodą Tadeusza Kusiaka.
Dopisek autora [24.01.2005 r.]:

Na pleniu widzianym w Karkonoskim Parku Narodowym zaobserwowałem kilkanaście maleńkich – najprawdopodobniej – pasożytów, koloru kremowego i wielkości 1/3 larwy Sciara millitaris. Miały one kształt bumerangów, wykonywały na powierzchni plenia kilkucentymetrowej długości skoki. Kilka sztuk zebrałem, przekazując pewnemu entomologowi, by je odpowiednio zakonserwował i przeznaczył do ewentualnej identyfikacji.


Ostatnia modyfikacja: 2005-08-01